Речевой материал по автоматизации звуков на татарском языке методическая разработка по логопедии на тему
Речевой материал на татарском языке по автоматизации [щ].
1. ащ - ащ - ущ - ыщ
ящ - ёщ - ющ - ищ - ещ
ща - щи - щу - ще - щё
2. Щи, щётка, плащ, борщ.
Остендэ кыллар ята. (Щетка).
4. "Щ" дусыбыз хас та щётка,
Килэ безгэ ярдэмгэ:
Була теш тэ, кием дэ,
Итек тэ тазартырга.
5. Щётка кием тазарта,
Ул тазалык ярата.
6. Безнен ойдэ бyген бэйрэм!
Кунакка дэшэм сине.
Авыз итэргэ энием
Пешергэн тэмле щине.
Речевой материал на татарском языке по автоматизации [р], [р'].
I. Автоматизация [р] в звукосочетаниях с "тр" и др.
тра - тро - тру - тры
атр - отр - утр - ытр
ятр - ётр - ютр - итр - етр
Трап, трасса, матрац, матрос, тройка, метро, патрон, труд, трубка, петрушка, ватрушка, трамвай, троллейбус, страус, штраф.
Театр, литр, метр, квадрат, ведро, друг, подруга, пудра, педиатр, Пётр, Петрович, Петров.
II. Автоматизация [р] в обратных слогах.
Шар, пар, парта, тар, тор, торна, тартма, кар, Кар бабай, карга, картый, картэтэй, карлугач, карлыган, бар, бармак, барды, бармады, март, парк, базар, самовар, торт, хор, борщ, форма, форточка, помидор, шнур, куртка, дежурный, сыр, ковёр, боксёр, шофёр, ферма, термос, персик, кефир, карбыз, артист, вертолет, гармун, сыер, боргы, борчак, бормалы, чалбар, кыяр, доктор, урман, урлый, Дамир, морж, яр, ярдым, бардым, жыр, жырладым, курчак, куркак, былтыр, батыр, янгыр, Альмир, Айдар, Айнур, Илнур, матур, торна.
1. Бу бармак - картэтэй бармак,
Бу бармак - картый бармак,
Бу бармак - эти бармак
Бу бармак - эни бармак
Бу бармак - нэни бармак
Анын исеме Чэнчи.
2. - Бармак, бармак,
- Бу абый белэн урманга бардым,
Бу абый белэн утын ярдым,
Бу абый белэн ботка ашадым
Бу энем белэн жыр жырладым.
3. Матур кyзле курчагым
Элли-бэлли ит эле,
Синен бит йоклар чагын,
Тэмлэп йоклап кит эле!
Аргансын инде, жаным,
Йокла, минем алтыным,
Мин дэ синен янына
Йоклар очен ятармын.
Сэламлэде мине карга:
Чыннан да бит бакчаларда
Бyген тошкэн тэyге кар.
5. Эй, Кыш бабай, Кыш бабай,
Былтыргы таныш бабай,
Карны кyп яудыр тагы,
Биегэйт безнен тауны,
Буранын жырлап торсын,
Кар белэн урам тулсын.
6. - Янгыр, нигэ явасын,
Коне буе яварга
Суны каян табасын?
7. Альмир батыр булса да,
Бармый ул урманга,
Чонки шул урманнан
Курка аю чыгудан.
Куян куркак булса да
Курыкмый ул аюдан.
Шул урманда яши бит,
Узе куян гына бит.
8. Энием, алтыным,
Син бит ин якыным,
Узенэ гел тарта
9. Карга эйтэ: "Кар, кар,
Мичтэ бэлеш бар, бар,
Мичтэн бэлеш алыр идем,
Ойдэ кунак бар, бар".
10. Коне буе ябалаклап
"Э" дигэнче оеп куйды
11. Матур кой уйнар очен
Сез гармунчы табыгыз.
Барчагыз кул чабыгыз.
12. Энием китэ эшкэ,
Этием китэ эшкэ,
Ойдэ ялгыз каламын,
Кайталар алар кичкэ.
13. Атнын тормозы - "Трр!"
Дилбегэсен тартып тор!
Атынны туктатып тор!
Тормозына басып тор!
Кар буйлап чабар. Ул кем?
III. Автоматизация [р] в прямых слогах.
Рама, Радик, радио, ракета, буран, гараж, парад, жираф, макарон, робот, ручка, кукуруз, барабан, пирамида, тарак, карак, пычрак, борын, борыч, сорый, карый, тарый, сары, соры, гитара.
1. Эй, жил выжылдый,
Жиндем, ди, бугай,
2. Эникэем, гyзэлкэем,
Кyз нурым син, голкэем,
Нурланып чыккан кояштай,
Якты синен йозкэен.
3. Кара, кара эле, кара!
Тау башында тау тора.
Ул таудагы имэндэ
Кара карга кычкыры: кар, кар.
4. Тан белэн дэ ул: "Торма!" - ди.
Кичен дэ ул: "Торма!" - ди,
Энием аны: "Торна!" - ди.
"Торма! Торма!" - дип эйтэ дэ,
Ул кычкырганда торам -
Кычкырып уята торнам,
Жырлап йоклата торнам.
"Торма!" - дип эйткэненэ
Кайчан аптырап торам.
Кычкырган чакларда торнам,
Торнадан сонлап тормам.
5. Ямь-яшел акланда
Кап-кара гына карга.
Ул карлыгып кычкыра,
Зур-зур шатлыгы барга.
6. Кара эле, кара:
Гел конбагыш яра.
Бабай, шаулап кара.
Чыбык белэн яра.
Менэ эйбэт чара -
Рафыйк чиклэвек яра.
7. Дамир: "Дару эчмим", - дип,
Укол кадап куяр эле
Дамирга доктор апа.
9. Тукран тукылдый туктаусыз,
"Тук-тук" бар белгэн сузе.
Тук та булган, ник туктамый?
Ник корт чупли сон узе?
10. Радик бара вокзалга
Басып тора карт бабай,
Уткэч ике тукталыш,
Барып житкэч вокзалга,
Радик торды жай гына,
Урын калды бабайга.
Булгач шундый игътибар,
Бабай аптырап калды:
- Мин утырсын дип торды,
Нинди тэуфыйклы бала!
11. Тук-тук, тукран.
Тугыз имэн чукыган.
Егылып тошкэн тукран.
12. Тук-тук, тукран.
Мичтэ бэлеш пешэме?
Шуны котеп утырам.
13. Мин энине яратам.
Мин этине яратам.
Эти белэн эниемэ
Сою нуры таратам.
Син бэхетле бала, дип,
Кон дэ матур тан ата.
14. Кыш бабай, кил инде.
Кил безнен якларга.
Ярсу пар атларда.
Кил ярсу атларда,
Ин матур жырларны
15. Кынгыраулар зын-зын итэ
Кыш бабай белэн Карсылу
Кыш бабайнын капчыгы зур,
Кучтэнэче мул гына.
Кучтэнэчен тиз таратсын,
Безгэ житэ шул гына.
16. Тар инештэ кораб йозэ.
Алга таба карап йозэ
Кая йозэ икэн кораб,
Уйчан малай ярга баскан,
Суга карап уйга баткан.
Э кунеле - аланнарда.
17. Этэч тан белэн тора,
пава ярып кычкыра:
- Торды инде кошлар, - ди, -
Уяныгыз, дуслар, ди
Ашыгырга куела ул
Анда бик тэмле ашлар
Пешкэн, ди, барчасына.
18. Канатларын сыгылдыра,
Жырлап тора сабыр гына,
Яна еллар сагындыра.
19. Елан шикелле уйнаклый
Камчы абый кулында.
Чыннан да котын алыныр,
Очраса ул юлында
Еланнан курыккан кебек
Курка аннан атлар да.
Еландыр, дип, уйлап куям
Мин дэ андый чакларда.
Уйласам да, шиклэнсэм дэ,
Курыкмыйм да тамчы да,
Сузлектэн узем карадым -
Чын елан бит камчы да.
20. Парта ялтырап тора,
21. Карангыда кара каргага карадым,
Кара карга карангыда карасан да.
Кара каргага караганда
Кара карачкыга охшап тора.
IV. Автоматизация [р] в словах со стечением согласных.
Врач, кран, график, цифр, груша, пружина, виноград, тигр, зебра, тукран, крокодил.
V. Автоматизация [р] в словах с двумя [р].
Квартира, размер, оркестр, трактор, барырга, карарга, торырга, торналар, парталар.
1. Уйныйлар биттэ нурлар,
Элифба алды куллар
Мэктэпкэ илтэ юллар,
Без инде укучылар.
2. Авылда картинэйгэ
Сокланмаган кеше юк.
Барысы да мактый аны:
"Унганлыкта - ише юк".
Белеме булмаса да,
Голдэй паласлар тукый ул.
Тастымал да чигэ ул.
3. Бакчада юк таулар,
Зур йортлар, урамнар.
Анда бар алмалар,
Крыжовник пэм чия,
4. Уйныйлар биттэ нурлар,
Элифба алды куллар.
Мэктэпкэ илтэ юллар.
Без инде укучылар!
Балалар белэн тулып,
Кочле пэм матур булып.
Тын гына, тыныч кыга
5. Бэлэкэй балалар бэбкэдэй басып буген балалар бакчасына баралар.
6. Авылымнын уртасыннан
Агыйдел ага колеп.
Таллар усэ богелеп.
VI. Автоматизация [р'] в обратных слогах.
Букварь, фонарь, шигырь, календарь, кишер, шикэр, дэфтэр, керпе, жир, мендэр, кугэрчен, чогендер, купер, кутэрмэ, бер, сер, кер, бир, нэрсэ, ор, урдэк, ир, урмэкуч, кэрзин, хормэ, борлегэн, бортек, тимер, куркэ.
2. Иртэн иртук кояшкаем
Уята татлы йокыдан
Салкын тан жилле исэ
Ул да гуя тели безгэ
Безне яна эшлэр белэн
Сэлам сина, ор-яна кон,
3. Кып-кызыл пешкэн отер
Ашка салганны котер.
Ашыйм дисэн узен
Авызкаенны отер. Ул нэрсэ?
4. Минем этеп бик иркэ.
Узе уяна бик иртэ.
Чит кешене ул кертми,
Ой алдында - оясында
Бер кузен кысып ята
Без ойдэ булмаган чакта
Ул шулай ята сакта
5. Энисе белэн бергэ
"Алсу, безгэ жимнэр сип,
6. Язсылу килеп житте,
Язгы голлэрне сипте.
Як-ягына хушбуй боркеп,
Ботен жирдэн дэ утте.
7. Утуклэп киям пэрвакыт
Уземэ тигэн пэр эшне
Ути белэм шул инде.
8. Козге алма бакчасы
Бермэл керпе баласы
Алма оеме тапкан,
Булэ алмый баш ваткан:
"Кызыл алма - энигэ,
Бер алма житми кала.
Мин таптым ничэ алма?
Кем белэ? белгэн бала
9. Абага бага-бага
Башым бэрдем баганага.
10. Нинди саф яшел донья.
Яланга чыксан иртэн.
Яшел болын, яшел агач.
Яшел тос - нинди куркэм!
11. Ап-ак итеп тонге жирне,
Яп-якты итеп жирне,
Туп-тулы ай калку белэн
Абалап, Акбай орде.
Айны курде, айга орде.
Айны дошманы итте.
Якынлашты туп-тулы ай,
Беркемне дэ кертми. Ул нэрсэ?
VIII. Автоматизация [р'] в прямых слогах.
Рэхэт, рэхмэт, рэсем, редис, рюкзак, ирис, Рита, Рэмзия, Рэмилэ, рэсем, бэрэнге, редис, сирень, абрикос, варенье, рюмка, тэрэзэ, корэк, салават купере, аквариум, бурек, йорэк, черек, орек, сикерэж, орэ, апрель, Фэрит, Фэридэ, Рэшит, Ринат.