Узбекистон республикаси согликни саклаш вазирлиги тиббий таълимни ривожлантириш маркази

Узбекистон республикаси согликни саклаш вазирлиги тиббий таълимни ривожлантириш маркази

Тузувчилар: Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали «Болалар касалликлари пропедевтикаси» кафедраси мудири, т.ф.н., доцент Алимухамедова М.Р.

Ассистент: Палванова М.Э.

Такризчилар: Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали «Тиббий биология ва гистология» курси мудири Г.С.Матназарова.

Тошкент давлат тиббиёт академияси, ички касалликлар пропедевтикаси, гемотология, касб касалликлари ва «Хамширалик иши терапияси» кафедраси профессори, т.ф.д. Разикова И.С.

Укув-услубий кулланма Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали МУК томонидан 2006 йил 11 апрелдаги № 8 куриб чикилган ва илмий кенгашни № 9 25 апрел 2006 йил карори билан тасдикланиб чоп этишга рухсат этилган.

Мавзу: Беморларни текшириш усуллари

1. Мавзу: Беморларни текшириш усуллари

2. Мавзунинг максади:

Хамширалик ишида беморларни текшириш мохияти хакида тушунча бериш. Курик утказиш, савол-жавоб килиш коидалари билан таништириш.

3. Машгулот максадлари:

3.1. Таълимий максади:

- назарий билимларни эгаллаш ва мустахкамлаш;

- амалий куникмаларни эгаллаш;

- узлаштирган билим ва куникмаларни амалий фаолиятда куллаш;

- деонтологик тарбия даражасини шакллантириш.

3.2. Тарбиявий максади:

- маъсулият хиссиётларини шакллантириш;

- инсонпарварлик, мехр-шавкат туйгуларини шакллантириш;

- уз билим даражасини кенгайтиришга кизикишни тарбиялаш;

- амалий ишни бажаришда эхтиёткорлик, аниклик ва маъсулиятни хис этишни шакллантириш ва х.к.з.

3.3. Ривожлантирувчи максад:

- талабалар фикрлаш доирасини устириш;

- талабаларни ижодий ёндошишга йуллаш;

- талабаларда мустакил фикрлашни ва мустакил мулохаза юритишни шакллантириш;

- талабаларни мантикий фикрлашини ривожлантириш.

4. Мавзу буйича ёритилиши лозим булган асосий саволлар:

1. Курик утказишда хамшираларнинг вазифаларини санаб беринг.

2. Савол жавоб килишда хамшира нималарга эътибор беради?

3. Бемор билан мулокотда хамширанинг урни булиши керакми?

4. Пайпаслаш оркали хамшира нималарни аниклайди?

5. Пайпаслаш кетма-кетлигини курсатинг.

5. Машгулот утказиш жойи:

- тематик укув хонаси;

6. Машгулотнинг жихозланиши:

7. Мавзу буйича амалий куникмалар руйхати:

7.1. Талаба билиши лозим:

7.2. Талаба эгаллаши лозим:

- хамшира куриги тартиби ва коидалари;

- хамшира куригининг максади ва вазифалари;

- хамшира куригининг тиббиёт учун ухамиятини билиш;

- хамшира куригининг даволашдаги ролини билиш.

7.3. Талаба бажара олиши лозим:

- хамшира куригини мустакил утказиш;

- аускультация килишни билаш;

- перкуссия тартибини тузиш;

- пайпаслашда кулларни юритиш;

- урин курпаларни тайёрлашни.

8. Дарсда кулланиладиган инновацион технология усуллари:

Беморни текшириш усуллари 3 боскичда олиб борилади:

а) Субъектив текшириш. Сураб-суриштириш.

б) Объектив текшириш. Физикал текшириш усуллари. Палпация, перкуссия, аускультация.

в) Кушимча текшириш усуллари.

1. Лаборатория текшириш усуллари.

2. Инструментал текшириш усуллари.

а) Субъектив текшириш бемордан сураб-суриштиришдан иборат.

Сураб-суриштириш беморни текширишнинг субъектив кисми булиб, у бемор ва врач уртасидаги мулокот асосида олиб борилиб, бунда врач уз пациенти (бемори) билан якиндан танишиш имкониятига эга булади, хаттоки бемор хакида керакли хулосани чикариши мумкин.

Сураб-суриштириш палатада, врач кабинетида олиб борилади. Сураб-суриштириш эс-хуши жойида булган барча беморларда, агар беморнинг эс-хуши узида булмаса унинг ёнидаги кузатувчиларидан: ота-онаси, кариндош-уругларидан суралади.

- маълумот олиш (ташхис учун).

- касаллик келиб чикишига бахо бериш.

- бошка маълумот манбаларини аниклаш (кариндошлари, бошка врачлар).

- беморнинг ишончига сазовор булиш.

- беморнинг хулк-атворини, билим доирасини билиб олиш.

- беморнинг касалликка муносабати ва унинг шахсий сифатларига бахо бериш.

Сураб-суриштириш мобайнида бегона, нотаниш одамлар булмаслиги, албатта врач ва бемор уртасида ишонч булиши лозим.

1. Паспорт маълумотларини сураш (тугилган йили, миллати, касби, иш жойи, манзили, телефон ва х.к.).

а) Асосий (энг асосийлари) лари – мазкур орган ва тизим фаолиятининг бузилишига сабаб булиши.

б) Кушимча (2 ламчи) – терли даражадаги умумий узгаришлар натижасида келиб чикиб, бошка касалликларда хам кузатилади.

3. Касаллик анемнезини туплаш:

- Касаллик качон бошланди, бемор ёки кариндошлар бу борада кимга мурожаат килдилар . ?

- Касаллик кандай бошланди, касалликнинг келиб чикишининг сабаблари, бемор ёки ота-онаси уни нима билан боглайди?

- Кузгалиши ёки касалликнинг бошланиши кандай кечди? Мавсумийлиги.

- Кандай текширишлар утказилди, уларнинг натижаси?

- Кандай даволаш усуллари утказилган ва уларнинг самараси кандай булди?

- ногиронлик мавжудлиги, качондан давом этиб келмокда?

4. Хаёт анамнезини туплаш:

- Умумбиографик маълумотлар (турар жойи, укув жараёни бошланиши, узлаштириши, маълумоти, ижтимоий ахволи, жисмоний жихатдан фаоллиги).

- Дам олиш кунларидан, мехнат таътилидан кай тарзда фойдаланиши олдинги ва хозирги яшаш шароити, навбатчилик, армия хизмати каерда утганлиги, утмаган булса – сабаби.

- Ирсияти: Оиласида, якин кариндошларида артериал гипертензия, кандли диабет, алкоголизм, сил, рухий бузилишлар, онкологик бузилишлар мавжудлиги.

- Хаёти давомида бошидан кечирган касалликлари.

- Мехнат ва турмуш шароитлари (зарарли чанг, огир туз ва металлар таъсири, касбий зарарли одатларидан химоя килиш омиллари).

- Зарарли одатлари: Чекиш, алкогол, наркотикларга мойиллиги.

- Оилавий ва жинсий хаёти:

а) Аёл булса: хайз бошланиши муддати, огрик боми-йуклиги, качон турмушга чиккан, хомиладорлиги, тугиш жараёни, аборт булиши.

б) Эркак булса: Потенция, либидо:

- Овкатланишнинг хусусияти, пархезга амал килиш, овкатланишни изига солиши, овкат кушимчалари, хайвон ёглари, ковурилган, шур аччик махсулотларни истеъмол килиш, озиш максадида пархез килиш, касаллик буйича пархез килиш.

- Дори анемнези: Кайси дори воситаларини тез-тез ва узок вакт мобайнида кабул, дориларни кабул кила олмаслик холати булганлиги, дорилардан аллергия кузатилганлиги, унга кон, зардоб утказилганлиги.

- Эпидемиологик анамнез: Нокулай эпидемиологик зонада яшаши, юкумли касалликлар билан мулокотда булиши, нокулай климато-географик зонада истикомат килиши.

Хамширалик жараёни тавсифи

Хамширалик жараёни хамшира билан мижоз биргаликда хамширалик парваришига эхтиёжни (1), даволаш режаси хамда амалга оширилишини (2) ва натижалар бахосини (3) аниклашлари учун лозим булган тартибли усулдир. Бу жараён боскичлари мижоз билан боглик булиб, беш боскичнинг хар бири аввалгиси аник бажарилишини талаб этади. Жараён хамшира билан мижозга куйидагиларни бажаришга имкон беради:

- Мижоз хакида тартибли маълумотлар туплаш (анамнез йигиш).

- Мижознинг мустахкам (кучли, чидамли) ва заиф (кучсиз, берилувчан) томонларини тугри топиш (диагностика).

- Беморга вазифаларни бажаришда ёрдам берувчи тадбирлар ва хамшира харакатларини белгилайдиган даволанишнинг индивидуал режасини ишлаб чикиш.

- Даволаш режасини ижро этиш (амалга ошириш).

- Даволаш режасининг бажарилиши эффективлигини бахолаш (бахолаш).

Бу жараённинг хар бир боскичида мижоз ва тиббий хамшира партнёрлар сифатида хамкор булиб ишлашади. Бунда мижознинг иштирок этиш даражасига унинг саломатлиги холати ва ресурслари таъсир килади. Агар мижоз гудак, хушсиз холдаги ёки хамкорликка имконсиз киши булса, жараён боскичлари мижознинг оила аъзолари ёхуд кумакчи шахслари ёрдамида бажарилади.

Хамширалик жараёнидаги юирламчи максад хар томонлама илмий асосланган тиббий хизматни бажаришда хамширанинг ижодий ёндашишига ёрдам беришдан иборат. Максад тулик эрилиши учун хамшира интеллектуал шахслараро муомалага ва психомотор куникмаларга, бу куникмалардан мижозлар билан ишлашда касалликнинг олди олиниши, яхши тугаши, саломатлик ва йукотилган функциялар тикланиши жараёнларининг тезлашиши учун ижодий фойдаланиш хохишига эга булиши керак.

Хамширалик жараёнидаги биринчи кадам – маълумотлар туплаш. Миэоз маълумотларини тартибли ва давомли йигиш, бахолаш ва хабар килиш хамширалик ишининг бирламчи вазифасидир. Маълумотлар туплаш буйича кулланма мазкур муассаса хамширалик назариясини акс эттиради. Умуман, хамширалик саломатликни химоялаш чоралари куриш билан кишилар функционал фаоллиги яхшиланиши ёки касаллик ёхуд бетобликка дучор булиши масалалари билан шугулланадилар. Хамширалик парваришидаги кейинги боскичлар маълумотларнинг туликлиги, аниклиги ва урнига богликдир. Маълумотлар туплашда хамшира куйидагиларни бажаради:

- Хамширалик анамнези, физикал бахолаш, тиббий варака ва хамширалик адабиётлари куриги, согликни саклаш мутахассислари ва мижознинг кумакчилари билан маслахатларни уз ичига олган маълумотлар асосида тузади.

- Маълумотлар асосига доимий янгиликлар киритиб туради.

- Маълумотлар хакида хабар килади.

Диагностика – бу мижоздаги муаммолардан дарак берувчи, узгаришлар ёки касалликлар сабаблари пайдо булишига олиб келувчи, шунингдек, мижознинг заиф ва мустахкам томонларини курсатувчи маълумотлар тахлилидир. Шундан сунг хамшира кайси муаммо билан тиббий хамшира, кайси бири билан бошка тиббий ходим шугулланишини аниклайди. Тахлил натижасида саломатликнинг тиббиёт хамшираси хал кила олиши маъкул топилган муаммолари хамшира ташхиси дейилади. Ташхисот боскичида хамшира куйидагиларни бажаради:

- Мижоз маълумотларининг тахлили ва интерпретацияси.

- Мижознинг касаллиги ва мустахкам томонларини аниклаш.

- Хамшира ташхисини асослаш ва тартибга солиш (формулировкаси).

- Хамшира ташхиси каторини устуворлиги буйича кетма-кетлик тартибида ишлаш.

Режалаш – бу хамшира томонидан ташхисот жараёнида аникланган ва саломатлик билан боглик муаммоларни камайтириш, йукотиш, олди олиниши, бажарилишига шу тарздаги тугри имкон берадиган хамширалик амаллари хажмини аниклаш буйича мижоз вазифаларини тузишдир. Ундан ташкари, хар томонлама даволаш тадбири мижоз эхтиёжларини кодириш учун зарур хамширалик ёрдами (1) ва тиббий даволаш режаси буйича хамширалик амаллари (2) ни белгилайди. Режалаш боскичида хамшира куйидагиларни бажаради:

- Устуворликни хал этади.

- Мижоз вазифалари ва бахолашни ишлаб чикади.

- Хамширалик чораларини танлайди.

- Хамширанинг парвариш режаси ахборотини беради.

Амалга ошириш даволашни режа буйича бажаришдир. Унинг таркибига согликни химоя килиш, касалликларнинг олдини олиш, саломатликни тиклаш ва йукотилган функциялар кайтарилишини тезлатиш буйича тиббий хамшира бажарадиган барча тадбирлар киради. Бу боскичда тиббий хамшира куйидагиларни бажаради:

- Хамширалик даволашни режа буйича бажаради.

- Маълумотлар туплашни давом эттиради ва зарур булганда даво режасига узгартириш киритади.

- Хужжатлаштириш ишларини юритади.

Бахолаш – бу мижоз эхтиёжларининг кондирилиши даражасини улчашдир. Хамшира ва мижоз биргаликда даволаш режасида куйилган масалалар канчалик хал этилганлигини улчашади хамда ижодий ёки салбий таъсирга эга булган омилларни аниклайди. Мижознинг даволаш режасига муносабати бу режа давом эттирилиши, узгартирилиши ёки тухтатилишини белгилайди. Агар бахолаш хамшира парвариши узгартирилиши зарурлигини курсатса, анамнез маълумотлар, ташхис ва тиббий муолажаларнинг бу маълумотларга мослигини батафсил куриб чикиш керак булади. Бахолаш боскичида хамшира куйидагиларни бажаради:

- Мижоз хохошига кура вазифаларнинг бажарилганлиги даражасини улчаш.

- Вазифаларнинг бажарилишига ижобий ёки салбий таъсир килувчи омилларни аниклаш.

- Зарурат буйича хамширалик парвариши режасини узгартириш.

-мижоз тиббий варакаси ва адабиётларни куриб чикиш;

-согликни саклаш мутахассислари ва мижознинг кумакчи шахслари билан маслахатлашиш.

2.Тиббий варакани янги маълумотлар билан тулдириб бориш.

2.Мижознинг касалликлари ва салбий томонларини аниклаш.

3.Хамширалик ташхисини аниклаш ва тартибга солиш.

2.Вазифалар тузилиши ва бахолаш услубини ишлаб чикиш.

3.Улчов тизимини танлаш.

2.Маълумотлар туплашни давом эттириш ва зарур булганда даволаш режасига узгартириш киритиш.

2.Максадга эришиш ёки эришмасликка сабаб булувчи омилларни аниклаш.

Умумий курув ва тана кисмларини куздан кечириш

Курув ва куздан кечириш беморнинг умумий ахволи хакида фикр юритишимизга ёрдам беради.

Дастлаб умумий курув утказилиб сунгра эса тана ва кисмларни алохида куздан кечирилади.

Максад: Эс-хушли, беморнинг ахволи, рухий холати, умумий куриниши, тери копламлари, танасидаги алохида кисмларининг куриниши бахоланади.

Курсатма: Курув барча беморларда албатта утказилиши шарт.

Шароит: Ёруг, иссик, тинч хона.

- Фаол (актив) – бемор уз-узига хизмат кила олади.

- Пассив – Ёток холатидаги огир ахволдаги бемор.

- Мажбурий – Бемор уз ахволини енгиллатиши (огрикни камайтириш учун, хансираш, бугилишни камайтириш максадида бу холатни танлайди).

2. Конституция (Гавда тузилиши).

- Астеник – Гавданинг узунасига булан улчами, энига кундалангига булган улчамидан устун (орик).

- Гиперстеник – Гавда кундалангига улчами, буйига улчамидан устун (семиз).

- Нормостеник – пропорционал улчамлар.

- Азобли – огрик, хансираш туфайли.

- «Корвизор» юз – юрак етишмовчилигида.

- «Митрал» юз (Fasies Mitralis) – иккала ёногининг кизариб туриши (митрал клапан нуксонлида).

- «Fasies nefritica» – Юз ва куз ковоклари шишинкираган, окимтир (гломерулонефрит, нефротик синдромда).

- «Fasies Hippocratica» – Огрик перитонидида.

- «Ойсимон» юз – Иценко-Кушенго касаллигида.

- Акромегалиядаги юз – Бурин, энгаги, ёноги узун.

- «Базедов юзи» – Экзофталм (Кузи отилиб чикиб туриши), гипертериоз (тиреотоксикоз)да.

- Никобли, амимик юз – огиз атрофида бурмалар, огиз ва кузи тулик ёпилмайди – системали склеродермияда.

- СКВ (системали кизил югурух–СКЮ) юз – иккала чаккаси ва бурун ёйи буйлаб кизариши, капалаксимон белги.

- Юз асимметрияси – Юз нерви парез ва параличида.

1. Бошни куздан кечириш

- Микроцефалия – бошнинг кичкина размери – идиотизмда.

- Гидроцефалия – бошнинг катталашиб бориши – бош истискосида.

- Макроцефалия – катта бош – рахит.

- квадратсимон бош – Рахит утказганда.

- Бошни ихтиёрсиз тебратиб туриши – Аортал клапан етишмовчилигида.

- сочнинг тукилиши – корин тифида, скарлатина, лейкоз, адреногенеатик аллопецияда.

- Чекка сохаси – Чекка артерияси пульсацияси-артерносклероз, мия томири склерози.

- Куз ковокларининг тук тусга кириши – Базедов касаллиги, сил, буйрак усти бези фаолияти етишмовчилигида.

- Ковок кастомас (саргайиши) – лапид-холестерин алмашинуви бузилиши.

- Юз киёфаси – турли касалликларда турлича узгаради (юкорига каранг).

- Ёнокларнинг бир томонлама кизариши – крупоз зотилжамда.

- Лабга учук тошиши (Herdes labialis) – Грипп, зотилжамда.

- Гилайлик – диплопия (нарсаларни иккита куриш) – эпидемик энцефалит, миненгит, бошдаги усма касаллигида.

- Нитагм – корачигнинг титраб туриши бош мия касалликларида, таркалган склерозда.

- Ёругликка реакцияси – Ёругликка сезгирлиги.

- Корачикнинг торайиши (micosis) – оний ва тинчлантирувчилардан захарланганда.

- Корачигнинг кенгайиши (midvosis) кома холатларида, атропин билан захарланишда, агонияда.

- Ковоклар птози – куз ковоклари тушиб туриши, бир томонлама, икки томонлама.

- Огиз шиллик кавати холати – афт (яра) пигментация, кон куйилишлари, филотов доглари.

- Милк холати – (кизариш, яралар, шиш, конаш) – цинга, стомотит, лейкоз, кандли диабет.

- Тилнинг катталиги – микседема, даун, акромегалия.

- Тоза, нам ва кизил тил – яра касаллигида.

- «Малина» симон тил – скарлатинади.

- Сургичлар йуколиши, силлик лакдек (Хантеров) тил аддисон Бирмер касаллиги.

- «Лак» симон тил – Ошкозон ракида, пеллгра, спруда.

- Тил эпителийсининг махаллий калинлашиши – Лейкоплакия, чекувчиларда.

- Уйку артерияси пульсациясида – аортал клапан етишмовчилигида.

- V. Jugularis пульсация (кавак вена) – 3 тавакали клапан етишмовчилигида.

- Лимфа тугунлар катталашиши – Сил, лимфолейкозда, лимфогранулематозда, рак метостазида.

- Калконсимон без катталашиши – тиреотоксикозда, оддий зобда, хавфли усмада.

2. Тери копламалари:

- Тери окимтирлиги – камконликда.

- Саргимтир тери – Аддисон-Бирмер камконлиги.

- Ерсимон – хавфли камконликда.

- «Сутли кахва» ранги – ярим уткир септик эндокардитда.

- Тери кизариши – эритремияда.

- Цианоз (терининг кукимтирлиги) – кон айланиши етишмовчилигида, упканинг сурункали касаллигида.

- Иктерик – тери рангининг саргайиши – Билирубин алмашинуви бузилишида, кучли гемолизда.

- Кунгир ёки жигарранг тери – буйрак усти бези етишмовчилигида.

- Кукрак сургичи атрофи гиперпигментацияси, юзида корин ок чизигида – аёлларда хомиладорликда гиперпигментация.

- Депигментация – витилиго (viteligo) учоклари.

- Терини намлиги кучли терлаш – сил, малярия тиреотоксик зоб йирингли жараёнларида.

- Терининг куриши – диарея, кайтда.

- Терида тошмалар – тошма билан кечувчи турли касалликларда:

а) Эритея – тери беъзи сохалари кизариб туриши – рожа, кварц билан нурланганда, хинин кабул килганда, никотин кислота кабул килганда.

б) Розеола – догсимон тошмалар, корин тифи, паратиф, тошмали тиф захм.

в) Буртиксимон тошма – (крапивница) Эшакем, (urticaria), аллергияда.

г) Пурпура – Терида конталашлар – Верлгоф касаллиги, гемофилияда, цинга капиляротоксикозда.

д) Терида чандиклар – хомиладорликдан ва операциядан сунг.

е) Инъекцияларнинг урни.

ж) Шиш – юрак, букрак касаллиги.

з) Махаллий шиш – жарохатланганда кон-лимфа айланиши махаллий бузилиши.

- Мушакнинг махаллий атрофияси – паралич (фалаж) парезларда.

- Бутимлар холати – шиш, деформация, гиперемия, буртик, тугун, ревматизм, артрит, подагра, деформацияланувчи остеортрозда.

2. Кукрак кафаси:

- Деформациялар – кифоз, лордоз, сколиоз, кифосколиоз-рахитда.

- Эмфизематоэ (бочкасимон) – упканинг сурункали касаллигида.

- Паралитик – сил, рак, кахексияда.

- Товуксимон кукрак – Рахитда.

3. Корин сохаси куруви:

- Асимметрик корин – талок ва жигар катталашганда.

- Кориннинг бир хил катталашуви – асцит, метеоризмда.

- Тери ости веналарининг, киндки атрофи веналарини, корин ён томонлари кенгайиши – жигар циррози, портал гипертензияда.

4. Ку-оёкларни куздан кечириш:

- Кул бармокларни «Барабансимон» тирнокларни соат айланасидек, тусга кириш, сурункали йирингли касалликлардан бронхоэктатик касалликда, упка абсцессида, ярим уткир септик эндокардитда, юракнинг тугма нуксонида, жигар циррозида.

- «Улик бармок» белгиси – оёк-кул бармокларининг жуда окимтирлиги – Рейно касаллигида.

- Веналар варикоз кенгайишида, трофик яралар, тупик шакли, тизза шаклига эътибор берилади.

Антропометрия – умумий ва махсус тарларга булинади.

- Умумий – буй, вазнини улчаш, буй вазн индекси.

- Махсус – тор мутахассислар уз улчамларини улчайдилар. Гинеколог – чанокни ва х.к.

Касалликлар динамикасида вазн тез-тез улчаб турилади.

Максад: буй, вазн улчаш.

Курсатма: барча беморларда утказилади.

Керакли шароит: ёруг, иссик хона, ростомер, тиббий тарози.

1. Буйи эрталаб оёк кийимсиз улчанади.

2. Бемор ростомерга тикка килиб, тургузиб улчанади (тупигининг оркаси, болдир, думбаси, кукрак, энса думбоги, ростомерга тегиб туризи керак).

3. Планкаси бош устига куйилади.

4. Бемор планка остидан чикади ва у ерда белги куйилади.

5. Вазн эрталаб нахорда улчанади.

6. Бемор иложи борича ечинган холатда булиш лозим.

7. Улчанишдан олдин сийдик пуфаги ва ичаклар бушатилган булиши керак.

8. Улчаш вактида тарозининг тугри ишлаши текширилади.

9. Аник миллиграмгача улчанади.

10. Бемор тарозида турганда тинч холатда, кимирламаслиги лозим.

Тана хароратини улчаш

Бир неча хил усул билан тана харорати улчанади (симобли термометр, суюк кристалл ва электрон термометрлар). Симобли термометр хозиргача кенг кулланилади.

Максад: Тана хароратини аниклаш.

Курсатма: Турли касалликларда барча беморларда бажарилади.

Шароит: Термометр булиши керак.

1. Хароратни улчашдан олдин, термотетрдаги ртут курсаткичи 350-360 га туширилади.

2. Харорат култик остида 51 давомида, огиз бушлигида 31 тугри ичакда 11-21 давомида улчанади.

3. Хароратни улчаш натижаси кайд килинади.

4. Харорат улчангач, термометр яна силкитилиб 350-360 гача тушилиб, антисептик эритмаси солинган идишга солиб куйилади.

5. Тугри ичакдаги харорат улчангач, термометр спирт билан кайта ишланиб, бошка термометрдан алохида сакланади.

Артериал босимни (АБ) улчаш

АБ ни улчаш турли касалликларни эрта аниклашда ахамияти катта.

Максад: Билвосита усул ёрдамида систолик ва диастолик артериал босимни улчаш.

Курсатма: Барча беморларда улчанади.

Шароит: Жгутли танометр, пружинали манометр (АБни улчаш учун).

АБ утирган холатда 51 ли хордик чикаргандан сунг, кул-оёк мушакларини буш тутган холда, нафасни тутмаган холда, гаплашмаган вактда, АБ улчанадиган кул юрак билан бир текис туриши лозим.

1. Бемор кийим елкасидан ечилади.

2. Елканинг уртасидаги елка артерияси пульсацияси аникланади.

3. Тирсак чукурчасидан 2,5 см юкоридан елка сохасининг пастига манжет куйилади.

4. Билак артериясидаги пульс йуколмагунча манжетага хаво тулдирилади.

5. фонендоскоп билак артерияси устига тирсак чукурчасига куйилади.

6. Аста-секин манжетдан хаво чикарила бошлайди.

7. Манометр шкаласи кузатилиб турилади ва фонендоскопда эшитилади.

8. Фонендоскопдан эшитилган биринчи товуш (тон) – максимал систолик босимдир.

9. Фонендоскопда товуш (Тон) нинг йуколиши – минимал диастолик босимдир.

10. улчаш 3 марта утказилади (хар кулда) ва уртача курсаткич кайд килинади, хамда хулоса чикарилади: гипертония, гипотония, нормотония.

Максад: Пульснинг турли хусусиятлари тугрисида фикр юритиш.

1. Беморнинг билаги ечинтирилади.

2. Врач кул кафти билан бемор пульсини текшириладиган билакнинг пастки сохаси орка томонига утказилиб, катта бармок билан кафт сохасининг орка томонидан куйилади.

- Пульс иккала кулда бир вактда аникланади, агар икки кулда бир хил эканлигига ишонч хосил килинса, шундан сунг бир кулда бахо бериш давом эттирилади.

- Унг кулнинг 3 та бармоги билан врач эхтиёткорлик билан билак артерияси босиб курилади, томир буйлаб пайпасланилади ва пульснинг 6 хусусиятига бахо берилади.

- Тез пульс – тиреотоксикозда, миокардитда, гипертонияда, интоксикацияда, неврозда, иситмада.

- Секин пульс – сарикликда, юракнинг бутунлай блокадасида.

- Каттик пульс – атеросклерозда, гипертоник касалликда.

- Юмшок пульс – сурункали юрак, томир етишмовчилигида, камконликда, кон йукотишда, гипотонияда.

- Баланд ва катта пульс – аорта клапани етишмовчилигида, тиреотоксикозда.

- Кичик (ипсимон) пульс – аорта торайиши, тахикардия, шокда.

- Пульс етишмовчилиги – митрал тешик стенозида.

- Пульс аникланмаслиги – томирлар тромбозида, такаясу касаллигида (облитерловчи эндоартеринт), аорта коарктациясида, кул протезида.

Ахволи ва хамширалик парвариши режаси тузилишини белгилаб берадиган объектив маълумотлар олиниши учун мижознинг текширилиши физикал бахолашдир. Физикал бахолаш анамнез йигиш ва сухбат вактида бажарилиб, субъектив маълумотларни тасдиклаши хамда янги ахборотлар такдим этиши мумкин. Тиббий ёндош текширувчилар хисобланганлари учун хамшираларнинг физикал курик олиб боришлари хакида куп бахслашадилар. Физикал курикни, тиббий хизмат тартибига йул бошлаб бериши ва тиббий даволаш учун асос булиши хисобга олиниб, одатда врачлар бажарадилар. Баъзи хамширалар хар томонлама физикал текширувни бажарадилар. Хар кандай вазиятда хам тиббий хамширалар физикал курикнинг хамширалик максадлари учун танланган хамма аспектларини бажарадилар.

Врач патология ва унинг сабабларини топиш учун бажарган физикал курикдан хамширалик физикал курик мижознинг функционал кобилиятларини аниклаш учун бажарилиши билан фарк килади. Неврологик етишмовчилик булганда хамшира сезув-харакат кибилиятига кандай тарзда таъсир булганлигини аниклайди. Масалан, инсульт утказган мижоз тушуниш ва ахборот бериш кобилиятини аниклаш буйича текширилади; ундан ташкари, унинг кундалик вазифаларни бажариш кобилияти хам урганилади.

Хамширалик физикал курик максадлари саломатлик холати бахоланишини, касаллик аникланишини ва хамширалик муолажалари учун маълумотлар асоси тузишни уз ичига олади. Тиббий муассасаларда амалиёт утаётган хамширалар хар хил максадларда физикал бахолашнинг турлича услубларини куллайдилар. Юраги хаста беморларни парваришловчи хамширалар мижозни физикал бахолашда юкори технологияларни куллайдилар. Реабилитация маркази хамширалари булса, мехнатга лаёкатсизлик функционал ва нофункционал жавоб белгиларини аниклаш буйича мутахассисликнинг кенг камровли куникмаларидан фойдаланади. Хамширалик физикал бахолаш бошдан товонгача барча аъзолар тизими тартибли текширувини уз ичига олади. Бу маълумотлар алохида ёки маълумотлар асосининг умумий варакасида юритилади.

Палпация усули хис килиш туйгусига асосланади. У кул бармоклари билан утказилиб, бунда албатта кафт ва барча куп катнашади. Палпация ёрдамида у ёки бу аъзоларининг физик хусусияти, бирор бир хосила пайдо булганлигини, унинг жойлашган жойини, катталигини, шаклини, юзасини, каттиклигини, харакатчанлигини аникланади.

Максад: у ёки бу аъзонинг физик хусусияти, унинг бирор хосила пайдо булганлигини, унинг жойлашган урнини, катталигини, шаклини, юзасини, каттиклигини, харакатчанлиги аникланади.

Курсатма: Барча беморларда утказилади.

Шароит: Иссик хона ёки палата, кроват (диван).

Калконсимон без палпацияси

1. 4 та бармокнинг юмшок юзасини врач калконсимон безнинг орка томонига куйилади.

2. Иккала кулнинг бош бармоклари буйиннинг оркасига куйилади.

3. Сунгра врач беморга бир нечта ютиш харакатларини бажаришни буюриб, шу вактда палпация килинади.

4. Калконсимон без палпацияси килинганда унинг консистемаси тугунлари борлиги, харакатчанлиги бахоланади.

Кукрак кафаси палпацияси

1. Пайпаслаш иккала кул билан бажарилади, кул кафтини иккала томонга симметрик куйилади. Врач беморнинг олд томонида туради.

2. Врачнинг кули кукрак кафасининг латерал (ён) томонига куйилиб бу соха куллар билан бир хил босилади.

3. Чап кул унг кукрак кафаси курак остига, бошка кул эса олдинда худди шу сохага куйилиб тугри босиб курилади.

4. Унг кул чап кукрак кафаси курак остига, бошка кул эса олдинда худди шу сохага куйилиб босиб курилади.

5. Ёш болаларда кукрак кафаси эластикдир. Кукрак кафасининг эластиклиги плеврага трансудат, экссудат, усма булса, упка тукимаси каттиклашганда сусаяди.

Товуш тебраниши(титраши)ни аниклаш

Бу усул товушнинг кукрак кафаси юзасига берилишини сездиришидан аникланади.

1. Кул кафтлари умров усти ва ости сохасига куйилиб, «Р» харфи сакловчи сузини (трактор, турт, кирк) талаффуз килиш буюрилади.

2. Сунгра кафт кукрак кафасининг олди томонидан 4-ковургачага куйилади, бунда хам «Р» сакловчи сузларни айтиш буюрилади.

3. Беморнинг кули юкорига кутарилиб, врачнинг кули аксиляр линияга куйилади, «Р» харфли сузлар айтилади.

4. Шундан сунг бемор оркаси билан врачга угирилибтуриб, врач кулини кукрак устига куяди, жараён такрорланади.

5. Бемор кулини кукрак устига чатиштиради, бунда иккала кукрак бир-биридан узоклашади, врач кафтини кукрак оркасига куйиб, яна жараённи такрорлайди.

6. Кукрак устида яна бир жараён бажарилади. Одатда кукрак кафасининг симметрик сохаларида товуш тебраниши бир хил булиши лозим.

Товуш тебраниши упка тукимаси зичлашганда кучаяди, плеврал булигига газ, суюклик тупланса, упка тукимаси калинлашганда сусаяди.

Чукки турткиси палпацияси

Максад: Чукки турткисини, унинг майдонини, кучини, катталигини, резистентлигини аниклаш.

1. Врач унг кул кафтини беморнинг кукраги устига куйиб, чукки туркисини сезиши лозим.

2. Бунда кафт туш суяги, 4-5 ковургалар устида, бармоклар култик ости сохаси урта култик ости чизигида булиши керак.

3. Кафт билан чукки турткиси аникланади, учала бармокнинг юмшок учлари ташкаридан ичкарига йуналиб, чукки турткиси сохасида тухтайди.

4. Унинг чегараси, майдони, баландлиги, кучли резистентлигига бахо берилади.

5. Чукки турткиси катталарда 5 ковургалар оралиги Lmedoclavicularis 1-1,5 см ичкари, болаларда эса ёшга муносиб равишда хар-хил жойлашади.

Бу корин бушлигига бахо беришдаги асосий физикал усулларда хисобланади.

2 хил палпация ажратилади:

а) Юзаки ёки киёсий.

б) Чукур палпация.

Кориннинг юзаки палпацияси

Максад: Махаллий дефанс, огрик, тери ости хосилаларини аниклаш ва симметрик сохасини киёслаш максадида кулланилади.

1. Бемор оркаси билан ётади, белигача кийими кутарилади, оёги тиззасибан букилади, кули танаси буйлаб туширилади.

2. Врач унг кули бармокларини ярим букиб, беморнинг корнига, чап сон сохасига ва эхтиётлик билан чукур босмай, беморни чалгитган холда бармоклари билан соат стрелкаси йуналишида, агар огрийдиган сохани айтса, унга карши томондан бошлаб палпация киламиз.

3. Сунгра врач кулини чап вланкка куйиб, палпация давом эттирилади.

4. Чап ковурга ости сохаси пайпасланади.

5. Эпигастрал соха пайпасланади.

6. Унг ковурга ости сохаси пайпасланади.

7. Кориннинг унг фланкасипайпасланади.

8. Унг ёнбош сохаси пайпасланади.

9. Кориннинг урта кисми ва кориннинг пастки урта кисми (сийдик пуфаги) сохаси билан палпация тугатилади.

10. Кориндаги корин девори каршилиги, огрик аникланади. Одатда у юмшок, огриксиз булиши лозим.

Кориннинг чукур палпацияси

Бу палпация В.П.Образцов усули билан утказилади.

1. Сигмасимон ичакнинг чукур палпацияси билан бошланади. Бунда турт бармок сигмасимон ичакка параллел килиб куйилиши керак.

2. Нафас олганда бармоклар билан терида бурма хосил килинади, нафас чикарганда эса бармоклар кориннинг орка деворига караб (ориентир spina ilaca) борилади, итариб борувчи тартибда.

Кул кафти билан ичкаридан ташкарига ва юкоридан пастга итариб туриши керак.

1. S-симон ичак топилиб, унинг юзаси, харакатчанлиги, огриклиги, консистенсияси аникланади (одатда чап ёнбош сохасида жойлашиб, юмшокдир).

2. Сунгра кур ичак унг ёнбош сохада пайпасланади. Чукур нафас олганда ва чикарганда бир кул орка томондан, бошка кул билан унг ёнбош сохасидан чукур палпация килиб борилиб кур ичакка бахо берилади. Одатда кур ичак 3-4 см юмшок, баъзан бироз газ борлиги сезилади, кам харакатли.

3. шундан сунг ингичка ичак чап томонидан унг томонига караб, пастдан юкорига караб палпация килинади.

4. Кундаланг чамраб ичак киндикдан 2-3 см юкоридан бошланиб, аста секин пастга караб борилади (унгдан чапга томон). Одатда эркакларда киндикдан пастда 1 см, аёлларда эса 1-3 см пастда жойлашган.

5. Кундалак чамбар ичакнинг кутарилиувчи (унгда) ва тушувчи (чапда) кисмлари В.Х.Василенко томонидан татбик килинган бимануал палпацияусули билан аникланади.

Жигар палпацияси ёрдамида унинг юзаси, чегараси, кирраси, консистенцияси, огриклиги аникланади.

1. Бемор оркаси билан ётади, белигача ечинтирилади, оёги тиззасидан букилади, куллари танаси буйлаб тушурилади.

2. Перкуссия ёрдамида жигарнинг пастки чегараси аникланади.

3. Чап кул кафти бел сохасининг пастига куйилиб (XI-XII ковурга остига), бош бармок ковурга ёйига жойланади ва бир бирига караб босилади.

4. Унг кул кафти корин деворига корин тугри мушагининг ён томонига куйилади, бунда бармок охирги жигар чегарасининг пастига куйилади.

5. Нафас чикарганда врач терини бурмага келтиради (сунг кул бармоклари билан), беморга чукур нафас олиш буюрилади.

6. Нафас олганда жигарнинг пастки кирраси пастга тушиб, бармокларга такалади.

7. Агар жигарнинг пастки чегарасини аниклаш имкони булмаса (палпация килиб булмаса), бармокни 1-2 см юкрига куйиб яна такрорланади, шундай килиб, то жигарнинг пастки кирраси палпация килингунча жараён кайтарилади.

8. Одатда жигарнинг пастки кирраси юмшок, юмалок, текис, сал сезгирдир.

Одатда катта болаларда, катт аодамларда буйрак палпацияда сезилмайди. Кичик болаларда, чакалокларда, гидронефрозда, поликичтозда, усма касаллигида, нефроптозда буйракни палпацияда сезиш мумкин.

Бунинг учун размери, юзаси, консистенцияси, огриклилиги аникланади.

1. Бемор горизонтал холатда ётган булиши, коринни буш тутиши, оёгини тиззадан букиши, кулларини кукрагига чалиштириши лозим. Фрачнинг чап кули кафти, беморнинг унг бел сохаси устига, бармоклари умуртка буйлаб XII ковурга буйлаб куйилади.

2. Врач унг кулини корин устига, корин тугри мушаги чеккасига куяди. Шу кулнинг ярим букилган бармоклари ковурга ёйи киррасига куйилади.

3. Иккала куллари бир бирига такалганда, беморга чукур нафас олиш буюрилади.

4. Шу вактда буйракнинг пастки кисми пастга тушиб, кулга сезилади.

5. Нафас олгнада унг кул бармоклари корин бушлигига чукур кириб, чап кул томонига боради.

6. Агар буйрак сезилса, унинг шакли, катталиги, юзаси ва узгаришларига бахо берилади.

1. Бемор унг ёнбошга ёткизилади, боши олдинга кукрагига караб эгилади, чап кул тирсагидан букилиб, кукрак кафасида эркин ётади. бу холат корин прессини бушаштиради. Фрачнинг чап кули билан, чап кукрак кафаси устига VII ва XII ковурга орасига, аксиляр сохага куйиб, босилади (харакатни чегаралаш учун).

2. Врач унг кули бармокларини сал букиб, корин олд-ёнбош сохаси юзасига, ковурга ёйи киррасига куяди.

3. Бемор нафас чикарганда, врач унг кули билан корин деворига босиб, чунтак хосил килади.

4. Сунгра врач беморга чукур нафас олишни буюради.

5. нафас олганда талок палпация килинса, унг кул бармокларига уннайди (сезилади).

Одатда талок палпация килинганда сезилмайди.

Лимфа тугунлари палпацияси

Бу билан лимфа тугунларининг улчами, консистенцияси, харакатчанлиги, огриклилиги аникланади.

1. Кайси гурухдаги лимфа тугунлари палпация килинса, шу сохада мушаклар бушашган холда булиши лозим. Лимфа тугунлари палпацияси иккала кул билан бир вактда, курсаткич ва урта бармок билан пайпаслаб бажарилади.

2. Палпацияда лимфа тугунлари куйидагича бахоланади:

- атрофдаги тукималар билан алокаси ва сезгирлиги (огриклилиги).

3. Палпация навбат билан куйидаги тартибда бажарилади:

- умров усти ва умров ости;

Бугимлар палпациясида бугимнинг харакати, огриклилиги, конфигурацияси, бугин шовкини, суюклик аникланади.

1. Палпацияда огрик, шиш, махаллий иситма, бугимдаги суюклик, крепитация аникланади.

2. Фаол ва пассив харакат ёрдамида бугимнинг харакат фаоллик даражаси, харакатнинг чегараланиши бахоланади.

3. Актив ва пассив харакат вактида врач кафтии бугим устига куйиб, ундаги крепитация (гижирлаш)ни аниклайди.

4. Бугимдаги пернартикуляр хосилани аниклаш мумкин.

Перкуссия ички органларни физикал текшириш усули булиб, текшириладиган аъзо жойлашган тана юзасини тукиллатиб куришга асосланади.

Максад: У ёки бе аъзонинг чегараси, улчами, шакли, ундаги перкутор товушнинг турига караб шу аъзодаги узгаришлар хакида викр юритиш симметрик жойлашган аъзолардаги перкутор товушни бир-бири билан солиштириш.

Курсатма: Нафас олиш аъзолари, юрак-кон томирлар тизими, жигар, талокнинг чегараси, уларнинг конфигурацияси, улчамини, улардаги патологик узгаришларини, корин бушлигидаги суюкликни (асцит) аниклаш.

Шароит: Иссик, тинч хона, бегоналар йуламаслиги, бемор белигача ечинган булиши лозим.

Упканинг киёсий перкуссияси

Максад: Упканинг симметрик сохаларидаги перкутор товушни бир-бири билан киёслаш.

1. Олдиндан чап ва унг томондан умров усти ва ости сохалари сохасида хам чап ва унг томонидан перкуссия утказиладиган ва товушларни бир-бири билан солиштирилади. Одатда аник упка перкутор товуши эшитилиши керак. Паталогияда: - кутисимон товуш – упка эмфиземасида, бронхиал астмада.

- Тимпанит – упка абсцесси ёрилганда ва у соха йирингдан бушаганда, бронхолитда.

- Бугик – зотилжам, плевритда.

2. Сунгра оркадан кукрак уст ва курак ости сохасида унг ва чап томонидаги симметрик, сохалардаги товушлар бир-бири билан солиштирилади.

Упканинг топографик перкуссияси

Топографик перкуссияда упканинг юкри ва пастки чегараси, упка экскурсияси, кренинг майдони аникланади.

Упканинг пастки чегарасини аниклаш

Упканинг пастки чегараси белгиланган линиялар буйлаб чап ва унг томондан аникланади.

Бармок плессиметр ковургалар оралигида, ковургаларга параллел куйилади ва 1-ковурга оралигидан бошланиб линиялар буйлаб пастга томон бажарилади.

1. L. medioclavicularis (урта умров линияси) буйлаб упканинг пастки чегараси аникланади (норомада 6-ковурга).

2. Сунгра бармок плессиметр олдинги култик ости линиясига (L. Axillaris ant) куйилади, хамда шу линия буйлаб, чап ва унг томондан упканинг пастки чегараси аникланади (нормада унг ва чап томонда 7-ковурга).

3. Унг ва чап томонда орка култик ости линияси буйлаб упканинг пастки чегараси аникланади (нормада иккала томондан хам 8-ковурга).

4. Чап ва унг томондан орка култик ости линияси буйлаб упканинг пастки чегараси аникланади (нормада 9-ковургага).

5. унг ва чап томонда курак линияси буйлаб упканинг пастки чегараси аникланади (нормада иккала томондан 10-ковурга).

6. Умуртка линияси буйлаб упканинг пастки чегараси аникланади (нормада 11-курак умурткаси).

Упка экскурсиясини аниклаш

1. олдинги култик ости ёки урта култик ости линияси буйлаб беморнинг тинч холатида упканинг пастки чегараси аникланади ва махсус калам билан белгиланади.

2. Бемор чукур нафас олади ва нафас тутиб туриши буюрилади, хамда худди юкоридаги линия буйлаб упканинг пастки чегараси яна аникланади, калам билан белгиланади.

3. Сунгра бемор нафасини тулик чикаради, яна юкоридаги жараён такрорланади ва калам билан белгиланади.

Одатда (нормада) упканинг пастки чегараси юкорига ва пастга 3-4 см, жами 6-8 см гача (экскурсияси) силжиши. Экскурсияси камайиши упка эмфиземияси, бронхиал астма, упка зотилжами, плеврит касалликларида кузатилади.

Кренинг майдонини аниклаш

1. Бармок плессиметр олдиндан чап ва унг томонда трапециясимон мушакнинг олдинги урта кисмига куйилади.

2. Сунгра бармокни шу ердан (трапециясимон мушакнинг уртасидан) ичкарига томон аник упка товушидан бугик товушгача перкуссия килинади ва калам билан белгиланади.

3. Шундан сунг яна уша уртадан бошлаб ташкарига томон перкуссия килинади, калам билан белгиланади. Иккала белгиланган соха оралиги масофаси улчанади, бу оралик – Кренинг майдони дейилади. Нормада бу майдон 5-6 см ни ташкил килади. Упка эмфиземасида кенгаяди, упка силида кискаради.

Юракнинг нисбий чегарасини аниклаш

Юракнинг нисбий чегараси унинг хакикий чегарасини (улчамини) билдиради.

1. Дастлаб диафрагманинг юкори чегараси аникланади. Урта умров линияси буйлаб унг томондан бугик товушгача перкуссия килиб, 1-ковургага юкорига кутарилади, 4-ковурга оралигига тугри келади.

2. Белгиланган нуктадан бошлаб кул-бармокни ковургага перпендикуляр, туш суягига нисбатан параллел куйган холда перкуссия килиб аник упка товушидан бугик товуш хосил булгунча давом эттирамиз, бугик перкутор товуш пайдо булган ерни белгилаймиз (нормада туш суягининг унг томонидан 1 см ташкарида). Сурункали бронх упка касалликларида, упка артерияси, чап атриовентрикуляр тешик стенози, эксудатли превритда юрак унг томонга катталашади.

3. Чап урта култик ости линиясидан 5-ковурга оралигида туш суягининг чап томонига караб перкуссия килиб борамиз ва чап чегарани аниклаймиз (нормада чап урта умров линиясида 1,5 см ичкарида). Митрал клапан етишмовчилигади, аортал тешик стенозида, эксудатли перикардитда юрак чап томонга катталашади.

4. Чап парастернал линия буйлаб пастга томон перкуссия килиб борамиз (1-ковурга оралигидан бошлаб) ва бугик товуш пайдо булган соха юкори чегара хисобланади. Нормада катталарда L.parasternalis sinistra дан 3-ковургада (болаларда 2-ковурга оралигида) аникланади. Чап атриовентрикуляр тешик стенозида, эксудатли перикардитда юрак юкорига катталашади.

5. Юракнинг кундаланг кесимини аниклаш учун унг ва чап чегараларни бирлаштирамиз. Нормада 11-13 см. аортал конфигурация – аорта тешиги стенозида, митрал конфигурация эса митрал клапан етишмовчилигида кузатилади.

6. Юрак талияси (бели)ни аниклаш учун култик ости чукурчасининг юкориги чегарасидан то туш суяги устигача линия утказамиз ва култик остидан туш суягига караб бугик товушгача перкуссия киламиз (юрак талиясигача).

7. Юракдаги томир тутами кенглигини аниклаш учун 2-ковурга оралигидан туш суягидан унг ва чап томонидан перкуссия килинади чап умров урта линиясига тугри келади. Нормада 5-6 см. катталашиши аорта аневризмасида, упка артерияси аневризмасида, атеросклерозда кузатилади.

Юракнинг абсолют чегарасини аниклаш

Юракнинг абсолют чегараси юракнинг упка билан копланмаган кисмига тугри келади.

1. Юракнинг унг нисбий чегараси топилгач, яна шуни секин перкуссия усули билан то бутунлай бугик товуш эшитилгунча давом эттирамиз.

2. Юракнинг чап нисбий чегарасидан ичкарига караб секин перкуссия усули то абсалют бугик товушгача давом эттирилади.

3. Юкори нисбий чегара топилгач, яна пастга караб, то бутунлай бугик товушга перкуссияни давом эттирамиз.

4. Нормада юракнинг барча (унг, чап, юкори) абсалют чегаралари нисбий чегараларидан 1 см ичкарида аникланади.

Курлов буйича Жигар перкуссияси

Курлов усули буйича жигар перкуссияси жигар улчами (размери)ни аниклаш учун 3 та параметрда утказилади.

1. унг урта умров линиясидан юкоридан пастга караб перкуссия килиб, бугик перкутор товушни аниклаймиз. Бу жигарнинг юкориги 1-чегараси хисобланади.

2. Сунгра худди шу линия буйлаб корин сохасидан юкорига караб бугик товушгача перкуссия киламиз. Бу пастки биринчи чегараси иккала (юкориги ва пастки) нукталарни туташтирамиз (нормада 9+2 см).

3. Юкориги биринчи нуктадан олдинги урта линияга томон перпендикуляр утказамиз, иккала линияларнинг кесишган нуктаси жигарнинг 2-улчамининг (чегарасининг) биринчи нуктасидир.

4. Сунгра шу линия буйлаб, корин сохасидан юкорига томон перкуссия киламиз, то бугик товушгача, бу эса иккинчи чегаранинг 2-нуктасидир (2-чегаранинг 1 ва 2 нукталарини туташтирамиз). Нормада бу линия 8+2 см.

5. Ковурга ёйи буйлаб чап томондан ташкаридан ичкарига караб, бугик перкутор товушгача перкуссия киламиз. Бу ерни белгилаб, уни 2-чегаранинг юкориги нуктаси билан туташтирамиз. Нормада бу линия 7+2 см. жигар чегарасининг гепатит, жигар эхинококси, камконлик, коллагенозларда катталашганлиги кузатилади. Кичрайганлиги – жигар циррозида аникланади.

Бу усул хам физикал текширув усули булиб, организмда хосил буладиган товушларнинг эшитишига асосланилади.

Максад: Асосий ва кушимча товуш хамда шовкинларни, юрак тонларини, юрак шовкинларини, юракнинг паталогик ритмларини эшитиш воситасида аниклаш ва бахо бериш.

Курсатма: Нафас ва юрак кон-томирлар системасини текшириш.

Шароит: иссик тинч хона, фенондоскоп, стетоскоп.

1. Фенондоскопнинг найи учи кулокка тикилади. Стетоскоп ёки фенондоскоп киздирилиб, сунгра эшитадиган сохага куйилади.

2. Эшитиш упканинг учидан (умров усти сохасидан) бошланади. Упканинг унг ва чап симметрик сохаларини бир-бири билан киёслаб эшитиб курамиз.

3. Олдиниги чап томондан 4-ковурга оралигигача эшитилади.

4. Култик ости сохаси эшитилаётганда куллар юкорига бош оркасига чалиштирилади.

5. Оркадан эшитганда кукрак усти, ости ва оралиги унг ва чап томондан бир-бирига киёсланган холда эшитилиб курилади, бунда беморбошини олдинга пастга эгиб кулини олд кукрагига чалиштириб утириши лозим.

6. Беморда 2-3 нафас акти (нафас олиш, чикариш) эшитилиб курилади. Нормада упка устида везикуляр нафас эшитилади.

- Везикуляр нафаснинг физиологик заифлашишини кукрак кафаси калинлашганда, семиз одамларда кузатилади (гиперстеникларда).

- везикуляр нафаснинг физиологик кучайиши – озгин одамларда (астеникларда) кузатилади. Заифлашиши.

- Упка эмфиземасида, бронхиал астмада, кекирдакда товуш бойлами торайиши, трахея оралиги торайишида, йирик бронхларда усма булса, ёт жисм тушганда.

- Везикуляр нафаснинг паталогик кучайиши бронхоспазмда.

- Кучайган бронхиал нафас – Крупоз зотилжамнинг 2-боскичида.

- Амфорик нафас – упка абсцесси ёрилиб бронхга утганда (абсцесснинг йирингдан бушаган сохада).

- Металлсимон нафас – очик пневмотораксда.

- Стенотик нафас – трахея, йирик бронхлар торайиши.

- Курук хириллашлар – уткир, сурункали бронхитда, зотилжамда, упка эмфиземасида, бронхиал астмада.

- Нам хириллашлар – упка тукимаси яллигланиши, бронхитда.

- Крепитацияси – зотилжам, сил, упка инфарктида.

- Плевра ишкаланиш шовкини – Курук плевритда.

1. Дастлаб пальпатор усул билан чукки турткисини топамиз.

2. Чукки турткисида митрал клапан (нормада бу ерда I тон) эшитилади, дистолик (митрал клапан етишмовчилигида) ва диастолик (митрал стенозда) шовкинлар эшитилади. I тон хусусиятлари куйидагича булиши мумкин:

- Карсаксимон I тон – митрал стенозда.

- Заиф I тон – митрал клапан етишмовчилигида.

- Галоп ритми (бедана ритми) – I тон булиниши юрак коринчалари кенгайганда, мнокардиал етишмовчилигида, миокард гипертрофиясида, миокард инфарктида, кардиомиопатияда, декомпенсацияланган порокда.

3. Сунгра унг томондан 2-ковурга оралиги туш суяги чеккасида – аорта проекцияси – эшитилади. Бунда II тон аник. Систолик (аорта стенози), дагал диастолик шовкин (аортал клапан етишмовчилиги) II тон акценти (гипертоник касаллигида) эшитилади.

4. Туш суягидан чап томонда II ковурга оралигида упка артерияси проекцияси (2 нукта) эшитилади. Бу ерда II тон, диастолик шовкин яхши эшитилади. II тон булиниб эшитилса 3 кисмли ритм (бедана сайраши) – митрал тешик стенозида эшитилади.

5. Туш суягининг ханжарсимон усигида 3 тавакали клапан (4 нукта) эшитилади, систолик шовкин (3 тавакали клапан етишмовчилигида) диастолик (унг атриовентрикуляр тешик торайиши – стенозида).

6. Боткин-Эрба нуктаси (5 нукта)

Туш суягидан чап томонда 3-ковурга оралигида 3 аортал клапан проекцияси. II тон, диастолик шовкин – аортал етишмовчилигида. А/Б – хар хил булиб узгаради, пульс хам хар хил аникланади.

1. Беморни текшириш усуллари тартибини айтинг.

2. Сураб-суриштириш кандай олиб борилади?

3. Куздан кечириш тартиби.

4. Палпация усули ахамияти нима?

5. Палпацияни утказиш коидасини тушунтириб беринг.

6. Перкурссиянинг ташхис куйишдаги ахамияти канака?

7. Хар хил аъзолардаги перкутор товушни таккослаш усуллари.

8. Упка, юрак, буйрак, жигар, талок топографиясини аниклаш.

9. Аускультация ва унинг ахамияти нимада?

1. Хамширалик жараёни бу .

а) хамширалик ёрдамини курсатиш ва ташкил килиш

б) хамширанинг муолажа бажара олиши

в) хамширанинг бемор билан мулокоти

г) хамширанинг тех тиббий ёрдами

д) хамширанинг шифокор курсатмаларига буйсуниши

2. Хамширалик жараёни неча боскичдан иборат?

3. Хамширалик жараёнининг 1-боскичини курсатинг.

а) маълумотларни изохлаб бериш

б) бемор ахволини бахолаш

в) парвариш режасини амалга ошириш

г) натижаларни тахлил килиш

д) иш режасини тузиш

4. Хамширалик жараёнининг 2-боскичини курсатинг.

а) маълумотларни изохлаб бериш

б) бемор ахволини бахолаш

в) парвариш режасини амалга ошириш

г) натижаларни тахлил килиш

д) иш режасини тузиш

5. Хамширалик жараёнининг 3-боскичини курсатинг.

а) маълумотларни изохлаб бериш

б) бемор ахволини бахолаш

в) парвариш режасини амалга ошириш

г) натижаларни тахлил килиш

д) иш режасини тузиш

6. Хамширалик жараёнининг 4-боскичини курсатинг.

а) маълумотларни изохлаб бериш

б) бемор ахволини бахолаш

в) парвариш режасини амалга ошириш

г) натижаларни тахлил килиш

д) иш режасини тузиш

7. Хамширалик жараёнининг 5-боскичини курсатинг.

а) маълумотларни изохлаб бериш

б) бемор ахволини бахолаш

в) парвариш режасини амалга ошириш

г) натижаларни тахлил килиш

д) иш режасини тузиш

8. Бемор ахволини бахолашда хамшира кандай текширувдан фойдаланади?

а) объектив текширувдан

б) субъектив текширувдан

в) лабаратор текширувдан

г) хамма жавоб тугри

д) хамма жавоб нотугри

9. Бемор ахволини бахолашда хамшира кайси сезгилардан фойдаланади?

а) хид билиш, эшитиш, куриш, сезиш

б) хид билиш, эшитиш, куриш, таъм билиш

в) хид билиш, эшитиш, таъм билиш

г) хамма жавоб тугри

д) тугри жавоб курсатилмаган

10. Хамшира ташхиси нимага асосан куйилади?

а) шифокор курсатмасига асосан

б) бемор муаммосига асосан

в) бемор муолажасига асосан

г) бемор маълумотига асосан

д) шифокор ташхисига асосан

1-а, 2-а, 3-б, 4-а, 5-д, 6-в, 7-г, 8-г, 9-а, 10-б

1. Халкаро конференция туплами «хамширалик иши таълимоти». Тошкент 2001 й.

2. Оилавий тиббиётда хамширалик иши буйича педагогларни тайёрлаш учун укув кулланма. Бишкек 1999 й.

3. Беморни шифохонада ва уйда парваришлаш учун барча тадбирлар. Ю.П.Никитин тахрири остида. Москва 1998й.

4. «Лемон» – хамширалик иши буйича укув материаллари. Т.У.Чубаков тахрири остида. Бишкек 1997й.

5. Ички касалликлар пропедевтикаси. Э.Ю.Косимов тахрири остида. Тошкент 1996.

6. Шифокорнинг нутк маданияти ва бемор билан мулокот санъати. Э.Ю.Косимов тахрири остида. Тошкент 2002й.

7. Хамширалик иши асослари. Укув кулланма. Э.Ю.Косимов, М.З.Зохидов, Ш.Я.Зокирхужаев. Тошкент 2003й.

📎📎📎📎📎📎📎📎📎📎